Gąbki – zwierzęta czy rośliny?
Ciekawostki o gąbkach
Jednym z najbardziej spektakularnych zajęć było pozyskiwanie z morza gąbek. Gąbki (chorw. spużve) zrastają się z dnem bardziej niż inne istoty. Gąbki zbiera się jak owoce lub łowi jak ryby: czy są roślinami, czy zwierzętami, długo pozostawało zagadką dla biologów i samych poławiaczy gąbek. Nie poruszają się, ale przepuszczają przez siebie wody morza i filtrują je. Mają przed sobą, można powiedzieć, całe morze i tyle czasu, ile potrzeba na tę pracę. Znane są od dawien dawna. Ich zarysy widać na odkrytych na Krecie bardzo starych freskach, przypominających kulisy w teatrze. Gąbki mają zastosowanie w dziedzinie higieny, medycyny (szkielet niektórych gatunków zawiera jod) w garncarstwie.
Sezon na gąbki trwał dość krótko, podobnie jak życie zawodowych poławiaczy (spużvari). Narzędzia jakimi się posługują, nie zmieniły się od wieków. Przy pomocy kamienia uwiązanego na linie nurek opuszczał się na dno morza, nabijał gąbki na oścień czy harpun, jakby grał wojownika, chwytał je, ściskał jak zapaśnik i wrzucał do worka, także zawieszonego na linie (to najbardziej teatralna część jego pracy, choć najczęściej brak publiczności). Następnie gnieciono zdobycz w worku, odcedzano, bito pałkami, jak przy młóceniu zboża. Czasami jeszcze prasowano gąbki w toczni, jak oliwki czy winogrona. Potem płukano w morskiej wodzie i rozkładano na słońcu jak figi. Im dłużej leżały na słońcu tym stawały się jaśniejsze, a cena rosła. Nazwa, jaką nadawano gąbce, powtarzała się na różnych wybrzeżach – takie jak puchar turecki (lub czara turecka) lewantyńska róża, gwiazda tunezyjska (lub gwiazda barbarzyńców).
Predrag Matvejevic – Brewiarz śródziemnomorski
Oto jedna z nich: Aplysina aerophoba o kształcie rurkowatym i jasnożółtym ubarwieniu, osiągająca długość 25-30 cm.
Aerophoba oznacza dosłownie „obawiający się powietrza”. Jeśli wyjmiemy ją z wody, pod wpływem powietrza atmosferycznego zmienia kolor na niebieski, aż do czarnego. Jest śliska w dotyku oraz nieregularnie pokryta małymi stożkami (conules).
Gąbki w Morzu Śródziemnym
W Morzu Śródziemnym występują dwie gąbki z rodzaju Aplysina (A. aerophoba i A. cavernicola) Podczas dawnych badań szczegółowych, prowadzonych w latach 60-tych w niektórych z badanych jaskiń, gatunek ten nie został odnotowany. Możliwe, że współczesna liczna ich obecność jest związana z modyfikacjami zachodzącymi w ostatnich dziesięcioleciach w związku z globalnym ociepleniem.
Gąbki są niewiarygodne! Jeżeli przetrze się żywy okaz przez sito, jego komórki zgrupują się na nowo, by odtworzyć w pełni sprawny organizm. A jeśli rozetrze się dwie gąbki naraz, komórki stopniowo się rozdzielą, by zrekonstruować każdą z osobna. „Żadne inne zwierzę ani żadna roślina nie potrafi odtworzyć w ten sposób swej pierwotnej formy” — podaje National Geographic News.
Gąbki są porowate, często elastyczne, ale jest to nieco mylące, bo w ten sposób opisujemy ich szkielet. Ciało gąbek ukryte jest wewnątrz tego szkieletu. Mają budowę dwuwarstwową. Zewnętrzna warstwa to warstwa dermalna, a wewnętrzna – gastralna. Chociaż z wyglądu gąbki przypominają rośliny, już Arystoteles określił je jako zwierzęta. Naukowcy szacują, że w jeziorach i oceanach żyje ich co najmniej 15 000 gatunków.
Ciągły przepływ strumienia wody i substancji odżywczych przez ciało gąbki sprawia, że jest ona idealnym schronieniem dla krabów, krewetek i innych stworzonek. Gąbki są też szczególnie wrażliwe na większe stężenie zanieczyszczeń i dzięki temu są wykorzystywane jako bioindykatory – wskaźniki czystości wód. Filtrując wodę przyczyniają się do oczyszczania zbiorników wodnych z zanieczyszczeń. 1 gram masy ciała gąbki może przefiltrować do 5 litrów wody na dobę!
